Pagsusi sa Pagbahin ug Pag-apod sa Tubig

Uban sa paglambo sa pagdumala sa tubig-saluran isip halaug nga hut-ong sa pakighilambit sa paggamit sa yuta ug tubig, anng ESSC kauban ang mga lokal nga kaabag nagpatanum ug lain-laing mga laang aron mapalambo ang kahihalo ug kakayahan sa pagtubag sa mga nagkadakong panginahanglan nga magmugna ug mga kapiliang labing maayong pamaagi sa pagdumala.

Sa sinugdanan ang mga may kalabutan sa hisgutanan makasabot sa kahinungdan sa mga nakitang pagbag-o sa pag-ulan sulod sa dapit. Kini nga kaamguhan nakab-ut pinaagi sa pagsusi sa mga pag-ulan sulod sa milabay nga 20 ka tuig. Kining tanan nagpakita nga ang mga dagkong pagbagyo kasarangan nga mga panghitabo. Sa paghisgut-hisgut niining mga kasayuran uban ang lokal nga pangagamhanan ug uban pang may kalabutan sa hisgutanan nagpahingayon nga makab-ot ang usa ka sulundan. Tungod niini nga kasayuran nagtabang aron ang mga may kalabutan sa maong hisgutanan makaplano ug mga kalihukan aron mapugnan o mapaubsan ba kaha ang sangputan niining mga panghitabo, ug tabangan sila aron masabtan ang pamaagi ug panginaganglan aron makabangon gikan sa katalagman.

Unom ka Lakang nga Proseso

Kini pasiuna nga paningkamot sa pagtigum sa mga kasayuran ug pagtino sa mga wala masumpay nga mga hinungdan pinaagi sa pagtigum ug pagsusi sa mga datos oa kasayuran. Ang pagpauswag sa mga kasamtangang natigum nga datos sa mga institusyon mahimo pinaagi sa pakiglihok uban sa mga lokal nga pangagamhanan ug katilingban aron mapakita kanila kung unsaon sila mapuslanong makagamit sa maong mga kasayuran.

Mahinungdanong nga ang mga pundok nga may kalabutan sa hisgutanan nga mogamit sa kasayuran usab kinahanglan makatampo sa pagtigum niining maong mga kasayuran, nga makatabang diha sa uban pa nila nga pagpangandam ug proseso sa pagtuon. Ang pagtampo sa proseso sa pagtigum sa mga kasayuran naghatag sa kasinatian diin ang mga lokal nga pangagamhanan sulod sa usa ka tubig-saluran makasinati nga naglihok uban ang usa'g usa. Kini usab nag-abli ug uban pang higayon diin mahimo sila nga makahisgut sa ilang mga suliran nga nakaapekto sa tagsa-tagsa nila sa dapit sulod sa tubig-saluran. Kinin nga kasinatian makatabang kanila sa pagpalig-on sa ilang katakus sa pagtinabangay ug pag-ila sa kahinungdan ug kahanas sa pagtingub sa ilang mga pagsabot sa mga suliran aron pagpalambo sa ilang mga malugwayong hiniusang pamaagi.

Aron mapalambo ang pagbahin-bahin sa tubig, ang mga pundok may kalabutan sa hisgutanan maglihok sulod sa unom ka lakang nga proseso nga magdala kanila sa usa ka mas tinuay nga pagsabot sa ilang kahimtang kabahin sa pakanguhaan sa tubig.

1. Pagpauswag sa kahibalo mahitungod sa klima nga susama sa natun-an sa ikaduhang ang-ang sa pagtuon o high school

Ang natun-an sa mga naa sa ikaduhang ang-ang sa pagtuon mahitungod sa pagbag-o sa klima sa Pilipinas nagpakita sa nagkadaiyang sulundanan sa ting-ulan ug tig-init nga panahon sa nasud uban ang kasarangang gidaghanun ug kakusugon sa 20 ka bagyo nga nag-agi sa Luzon ug Visayas mata tuig. Bisan adunay kakulangon, kini naghatag ug maayong sumbanan sa pagtandi sa mga namatiksan sa klima ug pagmugna sa pagsabot sa mga sistema sa dagan sa klima ug tubig.

2. Pagbutang ug mga sukdanan sa ulan sa gitakdang dapit sa katilingban

Ang mga katilingban nagatmpo sa pagtigum sa sukod sa ulan. Adunay mga pinili nga maniid sa pag-ulan ug gitahasan sila sa pagtala usg pagbantay sa mga sukdanan sa ulan nga makita sulod sa ilang dapit. Ang ESSC magpahigayon sa pasiunang pagmatuto mahitungod sa batakang salabutan kabahin sa lihok sa tubig ug unsaon pagkuha sa tukmang sukod ug pagtala niini. Pinaagi sa pagbansaybansay ang mga piniling mga kahanas sa pag-ulan makasabot sa kahilambigitan sa lihok sa tubig ug sa mga pagsukod nga ilang gipatuman. Kini naghatag sa katilingnam ug batakang kasayuran mahitungod sa dagan sa pag-ulan, pagbagyo ug dagan sa pagbaha sa suba nga mahimo nilang maapil ngadto sa ilang kinatibuk-ang pagplano sa pagdumala. Uban sa igong natigum ug nagsusi nga kasayuran, anf katilingban makahimo na pagmugma sa ilang pasiuna nga pagbahinbahin sa tubig alang sa ilang tubig-saluran sama sa

Misulod nga tubig - migawas nga tubig Tubig sa ulan nga misulod sa tubig-saluran Gikuhaan sa tubig nga misunop sa yuta ug nabilin ngadto sa yuta ug kabatuan Gukuhaan sa tubig nga nawala tungod sa paghigup sa hangin (apil na gikan sa mga tanum) Susama nga gidaghanun sa tubig nga nagdagan sa suba

Ang mga kasayuran gikan sa gitakdang dapit sa katilingban naghatag ug hulagway sa pagkaapud-apod sa ulas sulod sa dapit nga masusi (buot ipasabot, nakuha ang isohyet). Ang mga kasayuran nga natigum labaw pa nga tukma sa padit kung itandi sa kinatibuk-ang pagklasiklasi sa klimam ug busa nakapadangat kini sa paghimo sa mga mas tukma nga tubag alang sa ilang kaugalingong dapit sama sa, unsa nga pag-ong tanum ang tukma sa dapit. Ang kasayuran makatabang usab sa pagsabot sa mamahimong dangatan sa dapit kung adunay panghitabo sa El Nino.

3. Paghimo ug mga katiguman nga adunay paghisgut-hisgut sa tibuok munisipyo

Diha sa munisipyo ang mga nangatungdanan makaamgo nga ang pagdumala sa tubig-saluran nagkinahanglan sa ilang pagtagad. Sila nahilambigit sa pagplano sa gamit sa yuta nga may kalabutan sa paglantaw kung unsa ang naa sulod sa yuta. Apan ang tubig isip kapanguhaan sulod niini nga yuta kasagaran malimtan nga kabahin niini. Ug dugang pa ang mga suliran ug hisgutanan nga naghilambigit sa yuta ug sa tugig gitagaan ug bulag nga tubag ug kulang sa paghimo ug hiniusang tubag.

Ang hinusang pagtubag gdiha sa munisipyo mahinungdanon alang sa epektibong pagdumala sa tubig-saluran tungod sa daghang hinungdan.

Una, ang mga utlanan sa tubig-saluran wala magsubay sa mga pulitikanhon nga utlanan busa ang mga munisipyo ug probinsya kinahanglan dungan nga maglihok aron masiguro nga ang ilang kapanguhaan sa tubig madumala nga malungtaron Ikaduha, ang epektibong pagdumala nanginahanglan usab nga matubag ang mga batakang panginahanglan sa mga katilingan nga nagpuyo sulod sa mga tubig-suliran Ikatulo, ang mga katilingban ug kahugpungan nga nahimutang sa ubos nagsalig sa kaayuhan sa kinaiyahan nga gihatag niining mga tubig-saluran ug busa sila usab nagmando nga kini panalipdan

Namugna ang mga pundok-lihok o working groups aron pagtubag sa mga suliran ug hisgutanan bahin sa tubig-saluran sa usa ka hiniusa nga paagi. Kini nga mga pundok-lihok kasagaran nag-apil sa mga tinugyanan gikan sa katilingban, mga nangatungdanan gikan sa buhatan sa pagplano sa lokal nga dapit ug probinsya, nga dapit sa pagtulun-an ug NGOs. Ang yano nga proseso sa pundok-lihok napadayon pinaagi sa pagpaambit sa mga kasayuran ug kahibalo ug ang pagkab-ot sa hiniusang desisyon ug gagmay nga lakang diha sa pagtubag sa mga suliran ug hisgutanan. Sa uli, ang mga kasayuran nga nahugot gikan sa mga pundok-lihok sa mga munisipyo napadala ngadto sa nasudnong pangagamhanan ug buhatan aron mahimo ang kinatibuk-ang paghiusa ug paglihok.

4. Mga susamang suliran sa munisipyo kabahin sa tubig

Ang mga katilingban nga naa sa kabukiran, kapatagan o kabaybayuyan aduany mga tataw nga mga kakulian ug hisgutanan nga kinahanglan masabtan. Aron matimbangtimbang ang mga dapit diin adunay pagsapawsapaw, kahilambigitan sa hinungdana ug sangputana, ug ang pagkatingub sa mga mahimong dangatanm ang matag sektor kinahanglan nga magpakita sa mga problema ug kahilanbigitan sa ilang mga kapanguhaan ngadto sa usa ka mapa.

Ang pagkunhod sa yuta pagkahuman sa kusog nga ulan magtabon sa suba, mga puy-anan sa isda sa sapa ug dagat, ug mga sagbot sa dagat.

 

Sa dihang masusi na kini nga mga nagkalain-laing panglantaw sa paggamit sa kapanguhaan, mga hisgutanan ug problema sulod sa tubig-saluran, mahimo nang laihan ug masuta ang mga susamang dapit o bahin aron pagpakighinabi. Ug pagkahuman masuta sa mga susamang hisgutanan mas sayon na pagpili kung diin labing maayo himoon ang pagpakighinabi.

Ang ubang mga tubigpsaluran nad-abutang gu pipila ka mga suliran kabahin sa pagdumala sa kapanghuaan nga mahimong matubag pinaagi sa mga pundok-lihok ug mga konsiho sa pagdumala. Pinaagi sa pagpasundayag ginamitan sa butang nga makita, ang mga ngatungdanan sa munisipso makasabot sa kalalom, kadk-on ug pagsapawsapaw niining mga hisgutanan.

Ang pagkunhod sa yuta dili kanunay naggikan sa pagpamutol ug kahoy sa mga uluhan sa tubig. Mahimong kini kasarangang lihok sa yuta inubanan sa kadaghanun sa ulan.

5. Pagsusi sa datos, pagkabahin sa tubig ug talaan sa nagkalain-laing epekto

Ang pagkabahin sa tubig makalkuha pinaagi sa paggamit sa porsiyento sa bahin sa ulan ug agas ngadto sa ubos nga bahin sa tubig-saluran u gang tubig-ulan nga mahitabo sulod ug sa mga silingang tubig-saluran. Ang talamnun, topograpiya, kabangilig ug elemento sa yuta wala giapil niini nga kalkulasyon.

Ang pagpaila-ila sa kospeto kabahin sa pagkabahin sa tubig ngadto sa mga nangatungdana sa lokal nga pangagamhanan usa ha dugang nga teknical nga kahibalo nga makapalig-on sa ilang katakus sa pagdumala sa tubig-saluran.

Ang talaan sa pag-ulan sa tibuok nasud nga gihimo sa pangagamhanan (P) kulang. Apan and buhatan sa meterorology sa pangagamhanan (PAGASA) adunay kinamot nga pagtala sa mga pag-ulan sa pipila ka mahinungdanong tubig-saluran nga ngapakita sa kinatibuk-ang panghitabo sa pag-ulan niining mga dapita. Busa kining duha ka gigikanan sa kasayuran maoy gigamit uban sa mga sukdanan sa ulan sa katilingban aron makahimo ug hulagway sa sulundan sa pag-ulan.

 

Usa ka pasiuna nga pagkabahin sa tubig gikuha gikan sa usa ka yano nga pagsuma nga nagkalkula sa kalainan sa precipitation sa ulan (P), ug ang discharge sa suba ngadto sa ubos nga bahin sa tubig-saluran (Q). And kantidad niining kalainan mao ang tubig nga nawala tungod sa paghigup sa hangin ug hamog sa tubig nga gikan sa tanum nga itampo maoy nga kaigang o humidity (ET).

                     P – Q = ET


(Daghan nga kumplikado nga elemento ang wala giapil niining una nga hugna. And kakusog sa pagsunop maoy magsukod sa gidaghanun sa tubig-ulan nga makasunop sa yuta paingon ngadto sa tuburan sa tubig ilalom sa yuta, kana kung wala giapil ang aquifer recharge. Uban pang elemento nga wala giapil niini nga hugna mao ang mga talamnun, topograpiya ug kabangilig, ug yuta. Ang ET kasagaran makha gikan sa kasagarang temperature, gitas-on ug kaigang sa adlaw, surface radiation.)

Ang pagiua nga pagkabahin sa tubig nga makuha gikan niining equation naghatag ug kasayuran nga makapalalom sa kaamguhan sa katilingban apil na ang mga nangatungdanan sa pangagamhanan nga gitugyanan sa pagdumala sa tubig-saluran.

 

Nakahatag usab kini ug pasiunang pagsusi sa nagkadaiyang kinabuhi ug kinaiyahan nga makatabang sa pagplano sa lokal nga pangagamhanan.

Ang mga lokal nga pangagamhanan makasabot sa pagkabahin sa tubig ug sa kalabutan sa yuta ngadto sa pag-ulan ug ang mga mamahimong gamit niini.

Ang mga konsiho sa tubig-saluran naggahuman uban sa bag-ong kahibalo nga magamit sa iland pagplano.

6. Balikan pagsusi and pagplano sa paggamit sa yuta ug kalabutan niini ngadto sa pagdumala sa tubig

 

Ang transect sa pagdumala sa gamit sa yuta nagpakita sa hulagway ug mga gihimo nga pamaagi sa pagdumala sa mga kinaiyahong kapanguhaan. Gitagaan niini pagtagad ang kabangilid sa yuta, kakusog sa precipitation, pagsunod sa tubig sa yuta, evapotranspiration ug runoff.

Ang naa nga datos kabahin sa paggamit sa yuta sa Pilipinas naghatag ug yano nga kinatibuk-ang panglantaw sa mga talamnun nga makita sa tubig-saluran. Apan kini wala maghatag ug tagsa-tagsa ka hulagway sa matag kahimtang ug gamit sa yuta. Busa ang suludan sa paggamit sa yuta kinahanglan pa sa dugan nga pagtino ug pagmatuod ngadto sa katilingban aron matagaan ug tukmang pagsabot ang mga karaan nga mga kasayuran aron nga mahulagway nila ang tinuod nga gamit sa yuta ug nga ang pagplano sa pagdumala makapaigo sa mga kinahanglan himoon nga kabag-uhan.

 

 

Dugang pa, aron masiguro ang makahuluganon nga pagplano sa pagdumala diha sa saluran, ang precipitation, infilitration, evapotranspiration, ug runoff alang sa mga bukiron ug patag nga mga dapit kinahanglan tagaan ug pagtagad. Usa ka mahinungdanong tipik mao ang klasi sa talamnun nga nagtubo sulod sa saluran ug ang kadak-on sa iyang nasakop, tungod kay ang matag klasi adunay nagkalahilahi nga kakayahan sa pagsunop sa ulan nga mag-agas subay sa yuta, sa paghupot sa yuta pinaagi sa iyang mga gamut, sa pagtigum sa tubig diha sa iyang mga dahun ug pagpadagan sa tubig ngadto sa iyang mga kagamutan.

 

Ang mga talamnun nga naa sa usa ka dapit mao ang usa ka bahin diin dako ug mahimo ang mga katawhan tungod kay sila makapili kung putulon ang lasang ug magtanom, kung unsa ang itanom, kung unsa ang sundon sa pagtubo sa mga talamnon o kaha pagtanom sa mga kahoy isip usa ka klasi sa abot. Matag desisyon nga pilion nila makadugang o makapaubos sa kakayahan sa mga talamnun pagpasunop sa tubi-ulan, magpahinay sa agas sa tubig ngadto sa ubos nga dapit nga unya magpahinay sa pagkakunhod sa yuta, o kaha sa paghupot sa yuta pinaagi sa mga gamut nga pakapugong sa pagkunhod sa yuta.

Ang pagsabot sa kahilambigitan sa mga kalihukan sa yuta, lasang ug katawhan mahinungdanon tungod kay kini naghatag sa sumbanan alang sa paggamit sa tubig-saluran isip usa ka dapit nga nanginahanglan sa hinusang pagdumala. Ang mga proseso sa pagkab-ot sa mga katilingbanong kasabutan nga nagtubag niining mga siyentipiko nga pagsusi gihisgutan sulod niining kasulatan ngadto sa bahin sa Mge Mekanismo.

(balik sa kinaibabawan)