Pamaagi

Ang ESSC nakamugna ug mga mahinungdanong pamaagi aron pagsusi sa kahimtang sa katilingbang, sa nasudnong buhatan sa pangagamhanan o NGO sa usa ka siyentipiko nga paagi aron matimbang-timbang ang nagkadaiyang mga mamahimong tubag ug kasabutan sa katilingban. Ang uban niining mga pamaagi gigamit na sa pagsusi sa kahimtang sa unom ka katilingbang nagkinaraan nga gipasundayag sa Bayanan sa Pakiglambigit. Usa sa mga pamaagi sa ESSC nga labing mahinungdanon ug mahimong magamit alang sa nagkadaiyang katuyuan mao ang pagmapa sa katilingbanong kapanguhaan o community resource mapping.

Mga pipila ka pangutana nga kinahanglan tubagon sama sa:

       1. Kinsa ang katilingban?
       2. Nganong dili mahimo nga gamiton na lang ang teknikal nga mapa nga gihatag o gipalit gikan sa mga buhatan sa pangagamhanan?
       3. Nganong mapuslanon man kung ipahigayon kini uban sa mga katilingban, katawhan nga mahimong ubos ang natun-an kaysa paghimo niini uban sa mga banggiitan sa ilang kahanas?

 

Kini ang hulagway sa realidad gikan sa usa ka Teknikal nga Mapa Katilingban Usa kini ka pundok diin ang mga tawo nagpaambit sa ilang kapanguhaan (panahon, paningkamot, kahibalo, kasinatian) Ang katilingban ang sentro sa katilingbanong pagbinayluay ug kabag-uhan Mahimo natong masabtan ug matimbang-timbang ang iyang miagi ug kasamtangang kahimtang Mahimo natong matimbang-timbang ang kahilambigitan sa mga tawo ug kapanguhaan Mahimo natong pamalandungan ang paggamit sa kapanguhaan sa miagi ug kasamtangang panahon Mahimo natong masabtan giunsa pagbag-o niining kahilambigitan ug ang mga hinungdan niini Mahimo natong masabtan unsa ang pamaagi sa pagpadayon niini ngadto sa umaabot nga panaho Ang PAGMAPA nasabtan nga usa ka TEKNIKAL NGA HIMAN nga gikinahanglan aron pagpalambo pagbahin-bahin ug pagpugong sa kapanguhaan Kini nahiuban sa kasaysayan sa pagpugong sa pangagamhanan sa paggamit sa mga kapanguhaan sa kalasangan/mineralis ug mga katawhan nga nagpuyo sulod niining lasang o mga hilit nga dapit Adunay pagsabot gikan sa pangagamhanan sa nasud nga ang teknikal nga mapa makahatag sa hulagway sa tibuok kahimtang Ang mga teknikal nga mga mapa maoy nagtindog isip hulagway sa mga panglantaw ug hunahuna sa nagkadaiyang buhatan sa pangagamhanan (nga may kahilambigitan sa kasaysayan, kinaiyahan, ug turismo) apan ilang nalaktawan ang mga hunahuna ug panglantaw sa katawhan nga hingtungdan.

Ang KATILINGBAN nga naghimo sa PAGMAPA mahinungdanon tungod kay; Adunay nagpadayon nga pagkadaut ug pagkaylap sa panagbangi mahitungod sa mga kinaiyanhong kapanguhaan Ang pagtumaw sa mga programa sa pagdumala sa kinaiyanhong kapanguhaan nag-aghat sa pagtampo sa katilingban Ang pagmapa usa ka pagpadayag sa paghilambigit sa katawhan sa usa ka pamaagi nga adunay kahulugan alang kanila – nga dili sama sa pamaagi sa pagkonsulta Ang katilingban ang mismo nagmapa sa ilang kaugalingong dapit ug dalan kini sa pagsabot kung unsa kabililhon ang dapit alang kanila Ang pagmapa usa ka dalan sa pagsabot giunsa sa katilingban paggamit ang ilang yuta ug makighinabi aron mas sayon ang paggamit nila sa mga kinaiyanhong kapanguhaan

Ang Pamaagi sa Pagmapa sa Katilingbanong Kapanguhaan

Ang pagmapa sa katilingban mahinungdanon sa pagtimbang-timbang sa kahimtang sa mga kapanguhaan (katubigan, katanuman ug kamananapan), pag-ila ug pagtino sa kalian-lainan, kadaghanun, ug kalungtaran sa mga kapanguhaan ug unsa kini ka bililhon sumala sa kultura ug panginabuhian sa katilingban. Ang mga nakuhang kahibalo ug pagsusi mahinungdanong sumbanan sa paghulagway sa mga kapiliang pamaagi sa pagdumala sa kapanguhaan nga mahimong ipatuman, paiguan ug madawat sa katilingban nga mao usab ang magtakda kung unsa kamalungtaron, kalig-on ug unsaon nila pagpanubag alang niini.

• Usa kini ka diha-diha dayon nga pagguhit sa kinabuhi uban ang yuta ug kapanguhaan sumala sa taas nga kasinatian sa katilingban sa pagpuyo sa ilang dapit.

• Usa kini ka himan alang sa pagtabang sa katilingban sa pagpadayag kung unsa ang anaa sa ilang kinaiyahan ug ang ilang kahilambigitan niini.
• Usa kini ka pamaagi diin ang katilingban nagmugna ug nagpadayag sa ilang panglantaw sa tinuod nga kahimtang, sa ilang hulagway sa kalibutan.

Kini usa ka pamaagi nga kinahanglan magpalig-on sa katawhan mahitungod sa:

1. Kaamguhan sa mga hisgutanan kabahin sa pagdumala sa kapanguhaan sulod sa ilang katilingban
2. Panglantaw mahitungod sa pagbaton sa katungdanan ngadto sa ilang kinaiyahan
3. Katakus sa pagpadayag sa ilang kasinatian ug pakiglambigit uban sa laing mga sektor sa katilingban.

Mga pamaagi nga mahimong mahiusa sa pagpahigayon niini:

• yano nga pakighisgut sa mga mahinungdanong tigpahibalo
• transcect sa mga kapanguhaan
• paghimo sa mga pasiunang plano,ug mga timailhan sa kultura
• mga transect sa mga pasiunang plano para matimbang-timbang ang kalainan tali sa mga hunahuna ug plano sa pangagamhanan ug katilingban
• paghisgut-hisgut uban sa mga hugpong-hugpong aron mahibal-an ang:
  • talaan sa mga kabag-uhan sumala sa panahon
  • nabatasang kalihukan sa kultura
  • batasan o kinaraan nga mga kalihukan, panulundon o balaud
  • talaan sa kaliwatan
• paghulagway sa katilingban
• pag-ihap sa mga kapanguhaan aron matimbang-timbang ang kadaghanon niini ug ang kultural ug ekonomikanhong bili niini
• pagmapa subay sa kasaysayan aron masuta ang mga pagbag-o sa kadaghanun sa natamnan nga yuta
• pagmapa sa katanuman ug kamananapan aron matimbang ang kabag-uhan sa nagkadaiyang kinabuhi
• pagmapa uban ang mga may kabahin sa hisgutanan nga nagpakita sa kahilambigitan sa katilingban ug mga grupo nga nagtabang kanila, buhatan sa pangagamhanan, sektor sa mga negosyante, simbahan, LGU, ug uban pa sulod sa dapit
• Pakighinabi
• Pagplano
• Pagdumala

Ang Pamaagi sa Pagmapa sa Katilingbanong Kapanguhaan mahimong bahinun ngadto sa tulo ka hut-ong sama sa mga kalihukan, elemento nga makab-ut samtang gihimo ang kalihukan, ug mga suliran ug kabalaka nga naatubang. Sulod sa matag usa niining mga hut-ong, ang proseso moagi sa siyam ka mga pamaagi sama sa mga pamaagi nga nahisgutan kaganina.