Methods

Ang mga tumong sa CEIE mao ang pagpatigbabaw niining nagkalain-laing kahimtangan ug mapaambit ang kahinungdan sa mga paningkamot sa mga katilingbang nagkinaraan ug mga lumad sa pagdumala sa ilang kapaninguhaan ngadto sa nasudnung kalambuan nga buot magpasanay ug mga lihok aron pagpaubos sa kakabus ug pagpalambo sa kabaryuhan. Dugang pa, naninguha usab ang CEIE nga masabtan ang mga pwersa nga naglihok tali sa kultura ug kinaiyahan sa Europa ug nga makapaambit ug Asyanong panglantaw diin mapatigbabaw ang kahinungdan sa kulturanhong panglantaw sa pagdumala sa kinaiyahan. Usab pa, naningkamot ang CEIE nga mapaambit ang mga pagtulun-an nga naggikan sa usa ka kusog nga rehiyunal nga panglantaw sa mga katilingbang nagkinaraan sa Europa ug masabtan ang mga kahigayunan nga nabuksan niini.

Ang mga kulturanhong manggad adunay mahinungdanong bahin sa pagtino sa mga lakang alang sa kauswagan sa mga katilingbang nagkinaraan. Ang katawhang lumad ug kulturanhong kahugpungan nagtubag sa mga panglantaw gikan sa gawas diha sa pagpalig-on sa kulturanhong pag-ila sa ilang kaugalingon. Apan wala matagai ug pagtagad ang mga suporta sama sa hinabang alang sa katilingban ug sa malahutayong panginabuhian. Tungod sa nagakakusog nga pag-ila sa tibuok kalibutan mahitungod sa kultura isip bililhon nga kapanguhanaan alang sa kalambuan, ang nasudnong pangagamhanan sa Pilipinas, pananglitan, nagpadayag nga katungdanan na nila karon ang paghatud ug mga labing kinahanglanong serbisyo ngadto sa mga katilingbang lumad nga nahipatik sulod sa Indigenous Peoples Rights Act o IPRA.

Nag-atubang ang Pilipinas karon sa makalilisang nga tahas nga mao ang paghunong ug pagsuli sa nagtuliyok nga pagsalum ngadto sa pagkatimawa sa katilingban ug pagkunhod sa hiyas sa kinaiyahan. Ang kinaiyahan ug katawhan hugot nga nakaligkos sa usa’g usa ug nanginahanglan sa labing mahinungdanong pagtagad ug pag-amuma. Bisan tuod adunay kabag-uhang nakab-ot ang mga pagtul-id sa balaod sa miaging 20 ka tuig, adunay kinutuban ang kalampusan niini sa pagwagtang sa kawad-on, pagkunhod sa kinaiyahan ug kapit-os sa katilingban.

Mao kini ang kahimtang sa dihang namugna ang Environmental Science for Social Change o ESSC niadtong tuig 1997 diin ang nahaunang tinguha mao ang pagpangabaga sa usa ka matang sa pagdukiduki nga batid sa syensya ug katilingban nga makatabang pagpaluag sa pagsabot mahitungod sa kinaiyahan.

Ang ESSC maabtikong nakiglambigit sa ma katilingban, pangagamhanang lokal, mga institusyon sulod ug gawas sa nasud diha sa pagsuhid ug labing maayo nga kapiliiang pamaagi sa pagdumala sa kinaiyanhong kapanguhaan, mga bag-o ug mauswagong pamaagi sa paghulip sa tubig-saluran, ug pagpatigayon ug mga katilingbanong kalihukan aron mahisgutan ang mga polisiya, pagpatuman sa mga programa ug mga kabalaka sa katilingban nga nahilambigit sa kinaiyahan ug pagdumala sa kinaiyanhong kapanguhaan.

MISYON

Mao ang pagtabang sa pagkab-ot sa usa ka malangkubon ug matukiong pagsabot sa mga proseso nga naghilambigit sa kinaiyahan ug katilingban ug nakigtimbayayong sa mga kaabag aron angayan nga madumala ang kinaiyahan para sa tawhanong kalambuan.

PANGLANTAW

Kami naglantaw sa usa ka nagamhang katilingban nga naglihok alang sa malahutayong pagdumala sa kapanguhaan ug kinaiyanhong gasa.

Kami mahimong institusyon sa pagdukiduki nga inila sa tibuok kalibutan ug kaabag sa pagkab-ot sa kalunsay sa kinaiyahan ug kaangayan sa katilingban.

Tipik sa syentipikong pamaagi nga gipamatud-an sa ESSC ang pag-aghat ug pagpaluyo sa syensa nga pinasikad sa katilingban.

Ang mga pamaagi sa pagdukiduki sa ESSC gitagaan ug pag-ila sa Department of Science and Technology sa Pilipinas. Kining mga pamaagi maoy naghatag ug sumbanan sa ESSC aron pagsalmot diha sa mga hisgutanan sa katilingban nga adunay kalabutan sa pagpauswag sa mga polisiya sa tibuok nasud.

Sa lokal nga bahin, ang ESSC naningkamot sa pagsabot sa mga pamaagi diin ang tawo nakighilambigit sa iyang kaugalingong palibot, ug nga makakaplag ug mga pamaagi diin mapatigbabaw ug mapalambo kini nga kahilambigitan.

Ang syensya alang sa katilingbanong kabag-uhan mao ang mando nga nagtultul sa mga pamaagi sa ESSC diha sa iyang paglihok ug pakigtimbayayong sa ubang kahugpungan ug katilingban. Syensya mao ang himan, katilingbanong kabag-uhan ang sangputanan.

Ang ESSC naggamit sa syensya aron ang katawhan makiglambigit sa mapuslanong paghisgutanay aron maibanan ang pagkadili timbang, aron makigtigi sa pagpanglupig ug aron madumala ang nagkanihit nga kapanguhaan ilabi na kadtong adunay kalabutan sa mga kabus sa katilingban ug sa balantayong kahimtang sa kinaiyahang ilang gipuy-an.

Aron mapaambit kini nga panglantaw, ang ESSC nakaamgo sa kahinungdan sa paghugpong ug mga tawo nga adunay kahanas sa nagkadaiyang sanga sa syensya; kini maoy magtino nga ang mga tiunay’ng hiyas niining mga panglantaw ug pamaagi mapadangat ug nga ang syensya pinasikad sa katilingban batid sa syensya ug kultura. Niining maong pamaagi, ang ESSC nagdahum nga makabulig sa pagtukud sa usa ka katilingban nga labing maangayon ug usa ka malahutayong kinaiyahan para sa umaabot nga kabanayan.

Nag-abli ang University of Stirling sa iyang ganghaan niadtong tuig 1967 didto sa bag-ong tinukud nga hawanan sa 18^th Century Airthrey Castle. May gilay-on nga 3.2 kilometro gikan sa Royal Burgh of Stirling, ang unibersidad adunay kasaysayan ug nahimutang sa dapit nga magpakita ug timailhan kung unsa ang nakapalahi sa Stirling ngadto sa ubang unibersidad sa UK.

Kami nagpunting sa usa ka pagtudlo ug pagtuon nga nakasentro sa mga estudyante sulod sa usa ka unibersidad nga gipanguluhan sa kalihukan sa pagdukiduki. Mahimong makakaplag ang mga estudyante ug mga bag-ong hilig ug hisgutanan tungod sa mapanunutnong pamaagi sa pagpahigayon sa pagtuon. Naghatag usab kami sa mga estudyante ug daghang klase nga serbisyo aron mahingpit ang ilang kasinatian sa unibersidad. Talagsaon sa kaanyag ang mga talan-awon sa sulod sa unibersidad ug adunay nagkadaiyang himan para sa mga panginahanglang sosyal, kultural ug paugnat sa kusog.

Ang unibersidad adunay nagkauswag nga namantalang kalihukan sa pagdukiduki nga suportado gawas sa tunghaan, nakadani ug mga premyo ug libreng pondo gikan sa mga Research Councils, pangagamhanan sa kauluhan ug local, ang European Union, ug uban pang institusyon nga naghatag ug libreng hinabang. Ang kadaghananon sa mga libreng pondo aron makahimo ug pagdukiduki nga nahatag niadtong tuig 2002-2003 nagmantala ug 8% nga pag-usbaw kung itandi sa kadak-on sa miaging tuig. Ang gipunting sa unibersidad nga molapas sa L10m ang kita sa research sa tuig 2005, ug nga molambo isip usa sa mga nag-unang unibersidad nga gipanguluhan sa kalihukan sa pagdukiduki, dili layo sa ilang panglantaw nga makab-ot.

Ang Grupo CON.E.DIS naglangkub ug usa ka lig-on ug dako nga network, adunay talagsaong kahanas sa pagplano, pagsusi ug pagsanay para sa mga grupo nga nagdukiduki, nangagamhanan, nagdumala, negosyo ug tigpalambo sa katilingban.

Ang tawag mao nga ang magpasiugda sa hingpit ug dekalidad nga sistema sa sektor ekonomikanhon ug pangnegosyo ug sa sektor sa kooperatiba ug grupong dili-nagpaginansya, mag-aghat sa pagtinabangay sa mga unyon, grupo, buhatan sa pagbansay-bansay, negosyo, kooperatiba ug union sa mga trabahante, asosasyon, unibersidad, mga Italyano ug langyaw nga propesyonal.

Ang Grupo namugna gikan sa pagbalhin sa mga katukuran ug institusyonal nga paghiusa sa mga proyektong pangnegosyo ug katilingbanon. Niadtong mga tuig sa 1980s, kining mga proyekto misangput sa pagkatukod ug mga pakigtigum, kooperatiba ug uban pang mga klase sa kahugpungan. Sukad niadto, ang Grupo nagpangita ug mga mahimong lig-on nga kasulbaran ug mapuslananong kaayohan sulod sa internasyunal nga taboan.

Ang Asya mahinungdanong kaabag sa EU sinundan ang politikanhon, ekonomikanhon ug kultural nga panglantaw. Ang labing halapad nga rehiyon sa Asya ug Asya-Pasipiko nagkupot sa 56% sa populasyon sa kalibutan, apan sa rehiyon usab makita ang 66% sa mga kabus sa kalibutan. Sa kinatibuk-an, halos 1 bilyon ka mga tawo sa Asya natino nga mahimong nagpuyo sa tumang kakabus.

Dagkong hagit sa kalambuan sama sa kapanguhaan ug pagkaon, panglawas ug adunay pamaagi pagdawat sa mga batakang serbisyo ang padayon nga gisagubang sa mga nasud sa rehiyon nga ubos ug kita. Aduna usay dakong kabalaka diha sa kalahian sa katigayunan ug kahigayunan sa pag-uswag tali sa mga nasud sa Asya nga adunay kasarangang kita. Bug-at ang papel sa EU sa pagtabang sa mga kaabag sa Asya sa pagtubag niining mga suliran, ug ang EU sa kinatibuk-an—EC ug iyang mga Miyembro Estado—naghawid sa mga 30% sa kinatibuk-ang mosulod nga salapi ngadto sa mga nasud sa Asya.

Ang Europian Union (EU) nagpadagan ug Asia IT&C Programme niadtong Oktubre 1999 aron matabangan paggasto ang mga pakig-uban nga makaayo sa tanan sa natad sa Information Technology and Communication tali sa Europa ug Asya. Ang Information Technology and Communication usa ka tema nga adunay kalabutan sa tanan ug nagpalig-on ug nagpatigbabaw sa polisiya sa EU para sa kalambuan ug pagtinabangay.

Ang tumong sa Programa mao ang mamugnaong paggamit sa teknolohiya sa impormasyon ug komunikasyon nga gisugyot sa mga libre nga panagtimbayayong aron mapalambo ang walo ka mahinungdanong sektor—agrikultura, e-Commerce, edukasyon, i-manufacturing, katilingban, turismo ug transportasyon.

(balik sa kinaibabawan)