Mga Dapit
  • Bohol
  • Agusan
  • Besao
  • Bendum
  • Cornwall
      • Katilingbanong
        Kahimtang

      • Hulagway sa
        Palibot

      • Kulturanhong
        Kabilin

      • Katawhang
        Lumulupyo

      • Katungdanan sa
        Pangagamhanan

      • Mga Kabalaka ug
        Tubag sa
        Katilingban

  • Langhe



Kulturanhong Kabilin

Ang kahulugan sa kultura gilikayan sa pagtakda tungod kay kini adunay nagkadaiyang kahulugan sa lain-laing mga tawo.

Ang mga timaan sa kulturanhong pagkatawo sama sa pinulungan, bandera, sayaw, pagkaon, arte/disenyo, ug naandang batasan maoy kasarangang gipakuhulugan nga kultura ug mao kini ang gitipon namo isip kulturanhong kabilin.

Kini ang kasagaran nga mahatag ngadto sa sunod nga kaliwat, apan sumala sa inyong makita, kini usa lamang ka gamay nga bahin sa tibuok tinguha sa buot ipaambit sa proyekto.

Among buot ipakita niining pagtuon kung giunsa nga nahilambigit ang kultura ngadto sa kinaiyahan.

Usa lamang kini ka panlantaw apan mao kini ang adunay lalom nga kahilambigitan sa daghang mga kulturanhong katilingban.

Kini nga bayanan nakatabang pagtino sa mga hiniusang elemento nga nagkutay sa nagkadaiyang nagkinaraang katilingban nga nag-atubang sa lain-laing mga kahimtang.

Ang pagkawala sa katapusang tawo nga mahibalo magsulti sa pinulungang Cornish niadtong tuig sa 1700’s wala makababag sa paglutaw ug balik sa pinulungang Cornish. Kini gikutlo gikan sa pinulungang Celtic sama sa Breton, Welsh, ug Irish sa unang bahin niining gatusan ka tuig, panahon sa pagbalik sa Celtic. Kabahin kini sa padayon nga paghulma sa kulturanhong pag-ila sa pagka-Cornish diin gimugna bisan gani ang usa ka tartan nga Cornish. Ang pagdawat niini mora ug nagsubay sa kaliwat, ang mga batan-on mas duol ang pagbati sa ilang Celtic nga kagikan tungod sa paghuyang sa minahan ug Metodismo. Ang usa ka pag-ila sa kaugalingon nga nahilambigit sa minahan usa ka kasinatian nga buhi alang sa mga karaan nga mga kaliwat.

“A mi a moaz, a mi a moaz, a mi a moaz in Goon Gaze

Mi a clouaz, a clouaz a troz, a troz a troz an pysgaz miniz

Bez mi a trouviaz un pysg brawze naw losia

Olla boble in porthia ha Marazjowan ne mi or dho gan zingy"

"Sa dihang ako mipaubos,

Nadunggan ko ang tingog sa pundok sa mga gagmay’ng isda nga nagpakita

Ug nakaplagan ko ang usa ka talagsaung isda nga adunay siyam ka ikog

Tanang tawo sa St. Ives ug Mazarion dili makapugong niini"

Kini nga bahin nagpadayag sa lain-lain nga mga gisulti sa katawhan sa St. Agnes mahitungod sa ilang pagsabot sa kulturanhong pag-ila sa kaugalingon ug ang kahinungdan niini – kini nga pag-ila ug paghupot sa kaugalingon mahinungdanong elemento sama na sa atong nakita isip timailhan sa kusog nga kulturanhong pag-ila sa kaugalingon



Adunay baruganan nga bisan kinsa mahimong Cornish kung siya mohangup sa unsa ang pagka-Cornish

Mao na nga ang taga-gawas mahimong mas duol sa pagka-Cornish kung kahibalo sila sa kasaysayan, kultura ug pinulungan kung itandi sa usa ka tawo nga dinhi natawo. Kini adunay kamatuoran.

Nganong tungod lamang sa imong pagkahimugso dinhi mahimo ka na nga Cornish?

Daghan sa mga nangatawo dinhi nagduha-duha sa ilang pagdawat sa pagka “Cornish”, wala silay gana niini ug nabuhi lamang ilang pagbati sa dihang adunay mga taga-gawas nga buot ipakita ang kalainan nila. Busa kinsa karon kanila ang labing Cornish?

Ang Cornwall adunay kusog nga pag-ila sa kaugalingon, kusog nga pagbati sa ilang dapit; aduna pa gani kini kaugalingong sanga sa pinulungang Celtic.

Kanunay kami nga gipalayo sa kalihukan sa kinadakuang katilingban sa nasud ug kini nakadugang sa paningkamot pag-umol kung kinsa kami. Dako usab among garbo sa kabilin namo nga teknolohiya. Ang Cornwall nanguna niadto sa industriyalisasyon, siya ang una nakatuon unsaon paggamit sa inalisngaw nga kainit diha sa mga minahan.

Ang kasaysayan sa Metodismo nakadugang sa pagkinaugalingon. Ang Metodismo adunay kusog nga gigikanan sa mga pagkatrabahante ug ang Cornwall usa ka dapit diin ang mga lumulpyo mga trabahante.

Ang gigikanan nga ispiritu sa pagkatrabahante ug ang pagkalayo sa kauluhan nagpatindog sa sosyalismo nga adunay kaugalingnan nga makita sa among pulitika nga usab nagpakusog sa pagbati alang sa kaangayan nga buhi dinhi karon.

Daghang taga-gawas ang naghangup sa pagka-Cornish ug kini maayo, apan mahimo nga masobrahan sila sa ilang pagkinabuhi niini, gitawag kini sa Cornish nga “medyo una ra kayo” nga morag ang ilang pagpanglimbasog sa pagpuyo subay sa batasan ug tradisyon nasobrahan nga lahi na kini sa unsa ang tiunay nga mga batasan ug tradisyon ug ila na hinoong mabag-o ang maong mga batasan ug tradisyon.

Sama pananglitan sa Higante nga Bolster, kini dili dako nga bahin sa kinabuhi sa katilingban, apan karon ang mga pagsaulog sa Adlaw sa Mayo nga sa kanhi mahitungod lamang sa pagpasiga sa suga sa St. Agnes, karon ang Higanteng Bolster ang nahimong labing mahinungadanon. Naglakaw siya palibot sa katilingban inubanan sa mga tambol.

Wala kini mahitabo kaniadto ug bag-o kini nga gipasiugdahan sa mga taga-gawas; usahay lain lang bation.

Ang usa ka maayong pananglitan kung giunsa pagpaigo sa kultura ug pag-ila sa kaugalingon sulod sa St. Agnes makita diha sa usa sa ilang mga labing mahinungdanong sugilanon. Ang mga kasugiran sa Cornish nahilambigit ngadto sa ilang palibot ug nahiusa ngadto sa ilang kinabuhi pinaagi sa mga kasulogan ug kini tinuod alang sa St. Agnes ug sa tanang dapit sa Cornwall.

Ang sugilananon sa higanteng Bolster nakakutay ngadto sa suga ug sa pagkamugna sa palibot diin adunay bidlisiw nga makita sa Kapilya sa St. Agnes didto sa Chapel Porth

Sa panahon sa mga higante didto sa dapit sa Penwith adunay nagpuyo nga usa ka higante nga naghatag ug kasamok ug Bolster ang iyang ngalan, nga tungod sa iyang tumang kadako makatindog siya nga ang usa ka tiil naa sa Carn Brae ug ang usa tua sa suga duol sa St. Agnes mga 10 ka killometro ang gilayuon. Nanghasi si Bolster sa ubang mga dapit, nangawat ug karnero ug baka gikan sa yanong lungsuranon sa Cornish.

Niadtong panahona ug mao ra nga dapit nagpuyo si St. Agnes ang haligi sa mga karaang Kristiyanos. Si Bolster nabihag sa kaanyag ni St. Agnes ug nahigugma kaniya. Tungod kay gikapoy na sa pagpangulitawo sa higante ug sa kagustuhan nga wagtangon na ang kadautan niini, gihagit ni St. Agnes ang higante nga pamatud-an ang gugma niini pinaagi sa pagpuno sa dugo ang usa ka bangag sa pangpang didto sa Chapel Porth ginamit ang kaugalingong dugo. Si Bolster naghunahuna nga sayon lang ang kini matuman tungod kay sa iyang kadako daghan siya ug dugo.

Mitungas si Bolster ngadto sa pangpang sa Chapel Porth, ug gisamaran ang iyang bukton ug naghulat nga mapuno sa iyang dugo ang bangag. Nagpadayon sa pagtulo ang dugo ug sa kadugayan nahutdan ug dugo ang higante nga maoy hinungdan sa iyang kamatayon. Sa tinuod ang bangag sa pangpang lahos ngadto sa dagat, ug nahibaluan kini ni St. Agnes apan si Bolster wala makahibalo. Ang dugo ni Bolster nagmantsa sa pangpang sa Chapel Porth ug mao kini ang mga pula nga marka nga makita hangtud karon.

Ang sugilanon gitampo ngadto sa mga lokal nga kalihukan sa tibuok tuig mao na nga sa pagsaulog sa Adlaw sa Mayo nga naghatag ug kahinungdan sa pagpasiga sa suga, mao usab ang duha ka adlaw nga pagsaulog diin adunay nagtindog isip hulagaway sa higante nga si Bolster. Ang mga bata nagsunog ug mga butang nga hinimo gikan sa yuta ngadto sa kalayo sa suga u gang higante nagdala kanila gikan sa suga ngadto balik sa mga kabalayan.

Dili lang ingon nga pagbarug alang sa ubos namong kalan-on nga pasty, apan sa katungod nga ipailaila ang Cornwall sumala sa among pagbuot.”

Ang pagluto sa pagkaon gitago – daghan mga pamaagi sa pagluto nga sekreto sa mga pamilya o katilingban lamang

  • Cornish pasties: ang gigikanan sa pasty gitawag nga Cornish “hoggan”, usa ka tibuok nga lebadura nga walay pangpatubo nga adunay mga karni sa baboy sulod niini. Ang mga unang pasties nga pagkaon sa mga minero usa ka gatus ka tuig niadto tam-is sa usa ka bahin ug parat sa pikas bahin, aron adunay duha ka klasi sa pagkaon ang mga minero.
  • Safron cake: ang tinuod nga lanut sa saffron gikan sa punoan sa bulak nga crocus, nga mapatubo sa kasarangang klima. Kini nga mga panakot mahal ug talagsaun, gigamit sa mga piniling pagkaon lamang. Hinimo kini gikan sa lebadura ug iandam sa pag-inom sa tsaa nga gisaulog sa katawhan matag tuig.
  • Star gazy pie: ang ulo sa mga isda nga pilchard, herring o mackerel gipatumaw gawas sa pie ug ang mata naghangad ngadto sa mga bitoon. Ang tigluto nga Cornish nga si Mris Colweel nag-ingon “pagsisi sa pie gamay ug ipatumaw ang ulo sa isda”

(balik sa kinaibabawan)

  • Katilingbanong Kahimtang • Hulagway sa PalibotKulturanhong Kabilin • Katawhang Lumulupyo
      • Katungdanan sa Pangagamhanan • Mga Kabalaka ug Tubag sa Katilingban








CEIE is hosted and managed by
Environmental Science for Social Change
Ceie is a consortium initiative of
University of Stirling
Gruppo Conedis
Environmental Science for Social Change