Mga Dapit
  • Bohol
  • Agusan
  • Besao
  • Bendum
  • Cornwall
      • Katilingbanong
        Kahimtang

      • Hulagway sa
        Palibot

      • Kulturanhong
        Kabilin
      • Katawhang
        Lumulupyo

      • Katungdanan sa
       Pangagamhanan

      • Mga Kabalaka ug
        Tubag sa
       Katilingban

  • Langhe



Katilingbanong Kahimtang

Sa UK, ang katawhan nagpili ug mga miyembro sa parliament (sama sa Kongreso) pinaagi sa usa ka nasudnung piniliay, ug ang mga lokal nga pinialiay gipahigayon didto sa mga rehiyon aron pagpili sa mga konsihal. Ang pinakadako nga rehiyon naglihok sa mas taas ang-ang sa siyudad, ug unya sa distrito ug sa katapusan ang konsiho sa lungsod o parokya maoy giagi sa piniliay. Ang mga konsiho sa parokya mao ang buhatan nga nagplano diin ang mga konsiho sa ditrito nagplano, ug nag-apud-apod sa ilang mga kapanguhaan, ug nagpalambo ug nagpatuman sa mga lokal nga mga kahukuman.

Ang Konsiho sa Parokya susama sa Barangay diri sa Pilipinas ug ang Commune sa Italya.

Ang konsiho sa parokya sama sa St. Agnes mahimong adunay ubay-ubay nga pundok sa kabalayan diin daghan niini adunay mga karaang utlanan ug taas nga kasaysayan.

Ang Cornwall (gilinginan sa itom) mao ang pinakakasadpang dapit sa England, ug layo gikan sa pamunuang pangagamhanan nga nahimutang sa London, ang kauluhan (gilinginan sa pula).

Ang Cornwall naghupot sa usa sa mga pinakakusog nga kulturanhong pag-ila sa kaugalingon sulod sa rehiyon sa mga dapit sa England mao nga kini ang napili nga tun-an. Ang kusog nga pagbati sa kulturanhong pag-ila niini sa kaugalingon – ang pag-ila kung kinsa siya, diin siya naggikan ug unsaon nila pagpadayon – nakaugat diha iyang talagsaung kasaysayan nga lahi sa ubang mga dapit sa England ug tungod usab sa iyang kalayuon. Dili tumong niining pagsusi ang paghisgut sa tanang mga elemento nga nakadugang niining mga pagbati, tungod kay adunay ubang mga buhatan nga gitagana alang sa ma slalom nga pagduki-duki niining mga butanga (sama sa Cornish Institute). Ang bili sa pagkab-ot sa unsa ang buot ipasabot kung ikaw usa ka Cornish pinaagi sa usa ka gamay nga parokya sulod niining pagtuon sa mga kulturanhong katilingban mao ang pagpadayag niini ug pipila ka butang nga kinahanglang pamalandungan. Pananglitan ang pagsabot kung unsa ang nagpalig-on sa usa ka kulturanhong katilingban ug ang kahilambigitan sa ilang kultura ug kinaiyahan.

 

Sumala sa kasaysayan ang England nag-agi ug mga mahinungdanong pagbag-o nga gipakita dinhi pinaagi sa tulo ka kolor aron dali masabtan. Ang unang hugna sa kasaysayan, ang panahon bag-o miabot ang mga Norman gubot kayo tungod sa daghang pundok sa mga mangingilog sa yuta ang miabot, nakigbatok ug nag-uma sa dapit, ug dala nila ang ilang kaugalingong mga kulturanhong kalihukan ug mga batasan sama sa paghimo ug bino.

Ang ikaduhang hugna, gipakita pinaagi sa asul nga kolor, usa ka dugay nga panahon diin adunay kulturanhong kalig-on apan aduna usab mga relihiyoso ug pulitikanhon nga mga pagbag-o.

Ang ikatulong hugna, gipatik sa pink, nailhan nga nakakutay sa pagkamoderno sa England ug nahulagway sa pagkahiusa sa UK. Usa kini ka panahon sa kaugalingong kalig-on, nga nagpahigayon sa kalambuan sa ekonomiya, teknolohiya ug kultura.

Mga Kalainan sa Kasaysayan

click image for larger view

Ang katawhang Cornish nagpabilin sa baryohanong kahimtang, mga trabahante nga klasi sa katilingban, ug gawasnon sa ilang mga pagpanghunahuna

Ang rehiyon sa Cornwall adunay lahi ug makanunayon sa kultura sulod sa ilang kasaysayan, ug nakasinati ug kalig-on sa kaugalingon sayo pa sa ilang kasaysayan.

Ang mga nakatabang aron makapanday ug kulturanhong pag-ila sa kaugalingon mao ang kaugalingong pangagamhanan, nga naggikan sa sa ilang kasinatian sa pagmina ug lata, ug napadayag sa ilang pultikanhong kinabuhi pinaagi sa sistema sa Stannary, ug sa ekonomikanhong bahin pinaagi sa ilang batasan nga pagpaningkamut. Ang katawhan usab nagpabilin sa ilang panglantaw nga sila adunay katilingbanong katungod tungod sa ilang relihiyon nga Metodista.

Mga Kalainan diha sa Katilingban

Ang tradisyunal nga mga sector sa pagpanarbaho mao ang: agrikultura, pagmina/quarry, ang pagpanagat ug kalasangan ubos kung itandi sa pagpamaligya-pagpamalit nga negosyo, pagpanghimo ug mga produkto, mga hotel ug mga kan-anan (gawas sa mga sector nga serbisyo sa pangagamhanan)

Ang batakang talaan niadtong tuig 2002 nagpagawas sa mga mosunod nga punto mahitungod sa kinatibuk-ang ekonomikanhong kahimtang sa katawhan sa Cornwall:

  • Ang kasarangang sinimanang kita sa Cornwall mas ubos sa 19.3% kung itandi sa sinimanang kita sa Habagatang Kasadpan ug mas ubos ug 28.3% gikan sa kantidad sa Great Britain. Ang mga babay mas ubos ug kita kaysa mga lalaki, apan ang mga lalaki sa Cornish mas ubos ang bayad kung itandi sa mga lalaki nga may susamang pangita sa Habagatang Kasadpan ug sa ubang bahin sa Great Britain. (Fig 1.3.1)
  • Ang kalainan sa katas-on sa pangita sa Cornwall ug Great Britain midako sulod sa miaging napulo’g duha ka tuig. Bisan tuod ang mga kadaghanun sa mga walay trabaho miubos, taas pa gihapon kini kung itandi sa ubang bahin sa nasud ug adunay taas nga kalainan subay sa panahon (Fig 1.3.2)
  • Ang Cornwall mahimong kabahin sa pagpamundo sa Objective One – usa ka pamaagi nga gisupurtahan sa Panaghiusang Europa, Pangagamahanan sa Britanya ug konsiho sa mga dapit sa Rehiyon – tungod ka yang GDP sa Cornwall ubos sa 70% kung itandi sa kasarangang GDP sa nasud.

St. Agnes

  • Sa tuig 2001, ang populasyon 3,709 nga maandig-andig niadtong panahon bag-o ang pagpangmina
  • 45.8 ka tuig ang kasarangang edad sa populasyon
  • Walay pagkabahin sa tribu sa mga lumulupyo – Cornish o gikan sa ubang bahin sa Britanya
  • Daghang mga tawong wala na magtrabaho mopahulay ngadto sa parokya. 20.8% ang mga wala na magtrabaho ug nagpahulay (taas pa sa kasarangang kadaghanun sa tibuok nasud
  • Mobisita ang mga taga-gawas, ug mamalit ug kabtangan ug sila mopahulay o kaha magsugod ug gamay nga negosyo sulod sa Parish. 78.3% ang nanag-iya sa ilang balay, apan 13.6% ang nangabangan ug balay tungod kay sa miaging upat ka tuig 160% ang pagtaas sa abang
  • 56.5% nga naa sa Parokya adunay trabaho (mas ubos sa kasarangang kadaghanun sa nasud). Ang pagpangmina nahugno tungod sa pagpanglangyaw paingon sa gawas u gang kalisud sa ekonomiya.
  • Gituboy nga usa ka dapit padulngan sa mga turista (mga tawo ganahan magpanaw nga magbaklay ug alang sa mga ganahan magsurfing) kada panahon sa ting-init ug ting-ice
  • Ang ubang kapanguhaan nasobrahan sa paggamit o pagpamondo – ang sobra nga pagpangisda nagpaubos sa pondo sa pilchards ug uban pang similya, apan ang mga mag-uuma nakasinati sa pag-ubos sa presyo sa ilang mga karni ug mga produkto gikan sa uma
  • Ang hinabang nga pondo gikan sa Directive One nahatag ngadto sa daghang mag-uuma aron mabalhin ang ilang mga katukuran sa panguma ngadto sa mga gamit para sa mga nagbakasyon



Living is St. Agnes
  • “aron mabuhi ang mga mag-uuma kinahanglan magdugang ug uma o kaha magtanum ug klasi-klasing pananum” – ang uban magbuhi ug kabayo, uban magpagamit sa ilang yuta o balay ngadto sa mga turista
  • Ang mga turista malipay magpuyo sa St. Agnes, mamalit ug kabtangan ug mamalhin isip mga bag-ong lumulupyo.”
  • “Ang mga tag-iya sa negosyo taga-gawas, ugang Cornish maoy trabahante”
  • “Ang mga tagasulod dili makakaya sa pagpalit ug balay, sila mao ang mga nangabangan.”
  • Hinay ang paglambo sa dapit – “kugi sa pagtrabaho ang mga tawo apan mounding na sila pag-abot sa alas singko, ug sa alas sais tua na sila nag-surf sa dagat”

Ang St. Agnes adunay daghan nga mga pundok sa kabalayan. Didto sa habagatang bahin mao ang Blackwater ug Skinner’s Bottom, sa taliwala ang St. Agnes, ug sa habagatang kasadpan ang Mount Hawke ug sa kasadpan mao ang Mithian.

Ang Parokya usa sa mga pinakanindot ug madanihon nga kabalayan sa tibuok Cornwall tungod sa iyang talan-awon, ang kalidad sa iyang mga katukuran, ang pagbati sa palibot ug kamaabiabihon sa katawhan. Aduna panag-uban sa mga ginamang katukuran ug sa mga lapad nga mga tanaman diha mismo sa taliwala sa dapit nga maoy nagpahimo niining labing madanihon ug naghatag niini ug pagkatalagsaung dapit. Aduna kini talagsaung hulagway ug pagbati. Bisan tuod usa ra ka dapit, ang St. Agnes nagpabilin sa ubang elemento, sama sa Churchtown, Petersville, Rosemundy, Vicarage ug Goonown. Ang mga tanaman ug kakahuyan maoy nagbahin niining mga elemento aron mapabilin niini ang ilang kaugalingong hulagway ug pagbati.

Ubay-ubay nga mga kabalayan ang gidugang didto sa kadaplinang bahin sa karaang kabalayan sa St. Agnes, ug daghan ang natukod duol sa ubos nga tunghaan. Bisan moderno sa ilang hulagway, kadaghanan mga bungalow mao na nga wala kini makalapas sa kinatibuk-ang hulagway sa kabalayan nga nahimutang sa tiilan sa St. Agnes Beacon ug napalibutan sa mga bungtod.


(balik sa kinaibabawan)

 • Katilingbanong Kahimtang • Hulagway sa Palibot Kulturanhong Kabilin • Katawhang Lumulupyo
      • Katungdanan sa Pangagamhanan Mga Kabalaka ug Tubag sa Katilingban








CEIE is hosted and managed by
Environmental Science for Social Change
Ceie is a consortium initiative of
University of Stirling
Gruppo Conedis
Environmental Science for Social Change