Talaan nga nagpakita sa gilay-on ug kadugayon sa byahe (kung magbaklay) gikan sa Old Barangay, San Vicente

AGUSAN DEL SUR
Sitio Balagnan, Barangay San Vicente

Dugay nga panahon sa wala pa ang mga Katsila, ang mga katilingban sa mga tribu nga Banwaon, Manobo, ug Higaonon nagpahiluna na sa Agusan, ug sila nagpuyo sa mga kalasangan ug subay sa mga suba sa Libang, Pusilao ug Maasam. Kadaghanan kanila nahimutang sa Munisipyo sa Esperanza ug San Luis. Ang tribu nga Higaonon nag-angkon sa tubig-saluran isip ilang kulturanhong palibot tungod kini ang tuburan sa ilang panginabuhian ug usab kini ang balaang dapit nga kinahanglan nila ampingan ug panalipdan, ipabilin ug idumala, dili lamang alang kanila apan usab sa mga umalabot nga kaliwatan.

Ang mga unang lumulupyo gikan sa tribu nagpuyo taliwala sa lasang duol sa mga kapanguhaan nga ilang kinahanglan aron sila mabuhi. Natubag ang tanan nilang panginahanglan, apan pag-abot sa panahon, sa dihang nabalhin ang mga panginahanglan tungod sa mga ekonomikanhon nga pag-uswag sa probinsya, sila usab nanginahanglan nga makadawat ug edukasyon. Sama pananglitan sa San Vicente nga nahimutang taliwala sa lasang, ang mga tawo nabuhi nga hamugawayy sa dugay nga panahon, apan sa dihang mibiya na ang mga kompanya nga namutol ug kahoy sa ilang dapit, ang mga tawo naglisud tungod sa taas nga bayad sa pagbyahe nga maoy gipakita niining talaan.

Ang katawhan naghinay-hinay pagbalhin gikan sa karaan nga dapit ngadto paingon sa Sitio Balagnan niadtong tuig sa 1994, tungod kay ang dapit mao ang hununganan sa mga sakyanan nga pangpubliko. Ang Sitio Balagnan maoy nahimong sentro sa mga kalihukan sa katilingban ug pangagamhanan sa barangay. Aduna kini 3 ka pundok sa kabalayan (mga purok). Ang mga proyekto kabahin sa mga pagtukod natigum ngadto sa Balagnan. Ang pagbalhin sa katawhan ngadto sa Balagnan nagpahimo kanila nga makasugod ug tunghaan sa primarya niadtong tuig 1999.

Sumala sa pagpangihap sa katawhan o senso nga gihimo niadtong tuig 2000, sa kinatibuk-an mas daghan ang mga babaye sa lalaki sulod sa munisipyo. Apan kini nga kahimtang mas tataw nga makita kung susihon ang populasyon sa Sitio Balagnan.

Subay sa mas bag-ong pagpangihap sa nga gihimo, dili timbang ang pagkaapud sa populasyon. Mas daghan ang mga bata nga lalaki ug gamay kaayo ang mga tigulang.

Kasayon Pagdawat sa Batakang Serbisyo

Adunay sistema sa panubig ang natukod ug kini nakakutay ngadto sa usa limpyo nga tuburan ug nagapud-apod sa tubig ngadto sa katilingban ginamit ang mga plastik nga tubo. Aron matabangan kini nga kuhaanan sa tubig, ang ubang panimalay padayon nga nagkuha ug tubig gikan sa sapa isip una nga kuhaanan ug sa suba isip ikaduha nga kuhaanan.

Natukod usab ang usa ka dulaanan ug basketbol nga nahimo usab nga dapit nga tigumanan kung adunay mga panagtigum ug panaghisgut sa katilingban. Kamulo usab nga gitukod ang usa ka balay sa barangay nga adunay lain-laing gamit apil na ang mahimo nga tigumanan sa mga abot pagkahuman sa sanggi.

Hulagway sa Kadalanan ug Sakyanan

Ang mga dalan sa Sitio Balagnan binuldos apan ang uban daut pa ug gagmay lamang. Kini ang mga karaan nga dalan sa kumpanya sa pagpamutol ug kahoy ug nabiyaan na nga wala maatiman. Kining mga karaan nga dalan nahimo na nga mga gagmay nga agianan nga usahay dili makit-an sa mga wala makaila sa dapit.

Bisan daut ang dalan, ang dapit maabot gihapon pinaagi sa 4 ka oras nga pagsakay sa motor. Dili dali makuha ang mga motor mao nga ang mga tawo mobayad ug pakyaw. Taas ang bayad, ug mokabat sa P800.00 ang usa ka byahe. Ang motor makakarga ug upat ka pasahero. Kung kinahanglan ipahulat ang motor sulod sa sapit, adunay dugang nga bayad nga P500.00 kada adlaw sa paghulat, gigamit man ang motor o wala.

Ang mga tawo nagdala sa ilang abot sa uma pinaagi sa pagpaanod niini sa mga suba sa Maasam ug Libang. Ipaanod nila ang mga abot paubos ginamit ang gakit sulod sa 2-3 ka adlaw. Kasagara nilang buhaton ang pagdala sa ilang mga abot ngadto sa silingang munisipyo sa San Luis tungod duol kini kaayo sa siyudad sa Butuan kung subayon ang baybay.

Kadaghanan sa mga tawo nagbaklay, mahimong sulod sa 13 ka oras kung paspas ang imong paglakaw (gitawag sa mga taga-dapit nga doble-lakang).

Mga Serbisyo Kabahin sa Edukasyon

Ang San Vicente Primary School nagpatungha ug mga klase sulod sa una ug ikaduhang grado. Adunay kanunay nga magtutudlo nga gibayaran sa Nasudnong Opisina sa DepEd. Mabantayan nga adunay pagdaghan sa mga bata nga magtutungha nga nagpalista gikan sa tuig 2000 ngadto sa 2002.

Apan pagkahuman sa ikaduhang grado, ang mga estudyante dili na makatungha sa sunod nga grado tungod kay walay ika-3 hangtud sa ika-6 nga grado. Ang sunod nga pinakaduol nga tunghaan nga adunay grado sama niini mao ang Tagbalili Elementary School sa Barangay Tagbalili, Esperanza apan kini 12 ka kilometros gikan sa dapit ug 3 ka oras ang baklay paingon sa maong tunghaan. Ang lain pa nga tunghaan naa sa Mahagsay, Munisipyo sa San Luis, apan kini dugang nga 10-12 ka oras nga pagbaklay. Ang mga nagtungha gawas sa ilang katilingban nagpuyo uban sa ilang mga kabanay. Apan dako gihapon ang gasto niini nga kahimtang busa kadaghanan sa mga bata moundang pagtungha pagkahuman sa ikaduhang grado. Ang nag-inusarang tunghaan sa ikaduhang ang-ang anaa sa sentro sa munisipyo, ang Esperanza National High School. Bisan dili na isulti, atong mahibaluan nga talagsa ra ang makatungha sa ikaduhang ang-ang sa pagtuon ang mga nagpuyo dinhi niining mga hilit nga dapit.

Usa ka tigulang gikan sa katilingban nagpakita sa kinaraang tambal ngadto sa usa ka sakup sa PWG

Panglawas

Dili kanunay ang pagduaw sa mga tigpangamping sa panglawas ngadto sa dapit. Wala usab mga tindahan sa tambal sa sitio busa ang mga tawo kinahanglan mopalit ug mga tambal ug gamit didto sa lungsod. Adunay tulo ka rehistrado nga Tigpangamping sa Panglawas sa Barangay o Barangay Health Workers (BHW) apan usa lamang kanila ang nakontrata sa pagtrabaho sa iyang tibuok panahon ug pagtambong sa mga pagbansay-bansay. Gitaho nga magdawat sila ug P100.00 matag bulan gikan sa barangay isip kabahin sa salapi nga gigahin alang sa mga tigpangamping sa panglawas, Aduna usab gikataho nga kasabutan tali sa konsehal nga maghatag ug P50.00 matag usa kanila alang sa mga panginahanglan sa mga tigpangamping sa panglawas. Apan, kung tan-awon ang nangahitabo, walay usa niining mga gitahon salapi ang madawat nila. Panagsa lamang mangadto ang mga tigpangamping sa panglawas sa ilang buhatan sa kaulohan tungod kay layo kini kaayo ug usab magamit sila sa ilang kaugalingong salapi kung magtambong sa mga pagbansay-bansay ug mga pagtuon. Ang tigpangamping sa panglawas nga gikontrata nga magtrabaho sa tibuok niyang panahon moadto lamang sa kauluhang buhatan kung adunay pagkaylap sa sakit sulod sa katilingban o kaha adunay mga himalatyon. Kadaghanan sa katawhan nagamit sa mga kinaraan nga pagpanambal gamit ang mga tanum ug inatiman sa mga hilot o mananambal nga naa sa ilang dapit.

 

Adunay mga tradisyunal nga manghihilot sa mga katilingban, ug ang kadaghanun sa pagpanganak halos kaduha ang labaw kung itandi sa kadaghanun sa mga mangamatay. Ang dagkong hinungdan sa kamatayon sa dapit mao ang mga sakit nga may kalabutan sa baga, taas nga hilanat o trangkaso, malaria ug pagkalibanga. Ang malarya dako nga problema sa dapit, apan nihit o walay suporta nga gihatag sama sa libre nga mga moskitero.

(balik sa kinaibabawan)

•Katilingbanong Kahimtang • Hulagway sa Palibot •Kulturanhong Kabilin • Katawhang Lumulupyo • Katungdanan sa Pangagamhanan •Mga Kabalaka ug Tubag sa Katilingban