Ang kalasangan sa San Vicente mikanap sa kinatibuk-an sama sa lunhaw nga banig nga naglukot ibabaw sa lawod sa mga kabukiran. Ang mga gabon nabug-os diha sulod ug daplin sa mga kabungturan sa tibuok tuig tungod sa kahabugon sa dapit.

Ang Sitio Balagnan sa Barangay San Vicente nahimutang sa kasadpang bahin sa Munisipyo sa Esperanza didto sa ibabaw nga saluran sa suba sa Maasam. Ang probinsya sa Malaybalay, Bukidnon naa sa pikas sa kabukiran sa Pantadon (ang siyudad sa Malaybalay nga mao ang sentro sa Bukidnon, mas dali abuton kaysa sentro sa iyang kaugalingon nga lungsod.). Ang Barangay San Vicente adunay kinatibuk-ang gidak-on sa yuta nga 10.365.93 ka hektarya ug kasagaran niini gitakda nga kalasangan. (Palihug lantaw sa talaan.

Ang kinatibuk-ang gidak-on sa yuta sa lalawigan mokabat sa 896,550 hektaryas nga kasagaran gitakda nga kakahuyan ug adunay ubay-ubay nga lasang kung itandi sa daghang mga lalawigan sa nasud.

Pangmatang sa Lasang ug Yuta sa Katilingban Sumala sa Gamit

Ang guyangan (lasang) mahinungdanon alang sa katilingban tungod kay kini gilantaw subay sa kultura nga mao ang tuburan sa kinabuhi. Adunay Higao-non nga pamaagi sa pag-ila sa mga dapit sa kapanguhaan o kalihukan sa lasang. Ang lasang ilang puluy-an ug dili lamang kapanguhaan nga angayan gamiton.

Subay sa nabatasan, ang guyangan (lasang) gibahin ngadto sa lagiit (lumuton), pualas (nahauna) ug lubas (nagbalik sa pagtubo). Ang lasang nga lagiit (lumuton) ug pualas (nahauna) mao ang dapit nga wala miagi sa pagpamutol, wala pa mahilabti o karaan nga lasang. Ang lagiit (lumuton) nagtubo sa habog nga gitas-on (mga 900 metros o labaw pa), ang mga kahoy mas nipis, mas mubo ug naputos sa mga lumot. Nailhan usab kini nga panganuron nga lasang tungod ang mga lumot nagsunop sa pagpanibug-ok gikan sa panganod ug nahitabo nga mora ug gihigop sa lasang ang panganod – ang panganod mora ug natunaw ngadto sa lasang. Kini nga matang sa lasang makita diha sa tagaytay sa mga kabukiran sa Pantadon. Ang lasang dili makuhaan ug kahoy tungod kay ang mga punuan mugbo kaayo. Ang mga klasi sa kahoy nga motubo didto halos tanan mga podacarpus nga klasi (karaan nga mga matang sa kahoy sa lasang). Ang mga dagkong kalihukan mao ang pagpanguha sa duga o resin, pagpangaso ug pagpanguha ug bagon.

Ang pualas nahimutang sa mas ubos nga dapit, ang mga klasi sa kahoy kasagaran Shorea ug dipterocarps (Philippine mahogany – hardwood sa mga dapit nga tropiko) ug ang lasang daghan mga tanum nga magkutay ug mga bagon. Ang pagpamutol sa kahoy, pagpanguha ug bagon, pagpangaso ug pagpanguha sa produkto sa lasang mao ang mga kasarangang kalihukan sulod niini nga klasi sa lasang. Mas nailhan kini sa kadaghanan isip rainforest. Alang sa mga Higao-non, kini usab ang ilang balaang dapit ug puluy-an sa mga isipiritu sa kinaiyahan. Ang mga ritwal, pagkaingin (pagbalhin-balhin nga pagtikad sa yuta) ug pagpanguha sa bagon ang kanunay nga kalihukan sulod sa dapit sa lasang nga pualas (nahauna). Tungod sa kadaghan sa mga karaang kahoy ug nagkadaiyang puluy-an sa kinabuhi, apil na ang kadaghan sa mga kadlaganon (mananap nga ihalas) naghimo niini nga mabungahong dapit alang sa pagpangaso (pangayam).

Ang lubas nga lasang (nagbalik sa pagtubo) mahimo kung ang usa ka nahaunang lasang nahawan tungod sa pag-uma unya gibiyaan aron makapahulay ang yuta. Ang kasagarang motubo nga mga kahoy niining dapita mga dali motubo ug humokon nga kahoy o softwoods ug batan-on nga dipterocarps. Kini nga mga dapit gigamit aron tanuman ug mga prutas, mga kahoy nga humok ug gikan sa gawas sama sa falcatta ug bay-ang (gamiton sa paghimo ug papel). Ang kahoy maputol ug mabaligya lamang sa ginagmay nga paagi ug mabuhat pagkahuman sa 10-15 ka tuig. Ang daruhan (pag-uma nga walay pagbalhin-balhin sa luna) gitanuman ug mga utanon, patatas, kamote ug uban pang lagutmon nga motubo sa maong dapit.

Ang Sitio Balagnan kanhi nga kampo nga gitukod sa Jose C. Aguino Company (JCA), usa ka kompanya nga namutol sa kahoy sulod sa dapit niadtong tuig 1972. Ang katapusang kompanya nga namutol ug kahoy sa dapit mao ang kang Roa (1990) ug human nga sila mibiya naghimo ang katawhan ug mga kabalayan sa ilang kampo, Sa panahon nga kusog pa ang pagpamutol sa kahoy, pipila lamang sa katilingban ang nakatrabaho sa kompanya isip mga magbalantay apan kadaghanan sa katilingban walay diritso nga nadawat nga kaayuhan. Isip pahalipay, ang mga datu (mga pangulo subay sa tradisyon) gihatagan ug P200 kada bulan matag usa kanila alang sa ilang mga panginahanglan. Ang kinadakuan nga pulos sa katilingban mao ang paggamit sa trak sa kompanya aron pagdala sa ilang mga abot ug kagamitan sa pagpanguma ngadto sa lungsod.

(balik sa kinaibabawan)

• Katilingbanong Kahimtang •Hulagway sa Palibot •Kulturanhong Kabilin • Katawhang Lumulupyo• Katungdanan sa Pangagamhanan • Mga Kabalaka ug Tubag sa Katilingban